အပ်ဒိတ်လုပ်ခဲ့သည့်ရက်စွဲ- 26/02/2025 13:56
ပါရီ၊ ပြင်သစ် လေဖြတ်ခြင်း၊ ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းနှင့် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းခြင်းကဲ့သို့သော အာရုံကြောစနစ်ကို ထိခိုက်စေသော အခြေအနေများသည် နှလုံးရောဂါကို ကျော်လွန်ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ကျန်းမာရေးပြဿနာများ၏ အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်လာကြောင်း Agence France-Presse မှထုတ်ဝေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) ၏ လေ့လာမှုတစ်ခုအရ သိရသည်။.
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် လူပေါင်း ၃.၄ ဘီလီယံကျော် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၄၃၁TP3T သည် အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါတစ်မျိုးမျိုး ခံစားခဲ့ရပြီး ယခင်ကထင်ထားသည်ထက် များစွာပိုများကြောင်း လေ့လာမှုက ဖော်ပြသည်။.
ကျန်းမာရေးစာရင်းအင်းများတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာကိုးကားချက်တစ်ခုဖြစ်လာသည့် IHME မှ ဦးဆောင်သော သုတေသီရာပေါင်းများစွာက စာရင်းအင်းများကို ပြုစုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။.
အာရုံကြောစနစ်၏ အခြေအနေများသည် ယခုအခါ "ရောဂါဝန်ထုပ်ဝန်ပိုး၏ အဓိက ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်း" ဖြစ်ကြောင်း IHME လေ့လာမှု၏ ဦးဆောင်စာရေးဆရာ Jaimie Steinmetz က ပြောကြားခဲ့သည်။.
Steinmetz ၏ အဆိုအရ ဤအခြေအနေများ၏ အစီရင်ခံစာများသည် လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်သုံးခုအတွင်း 59% မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အလျင်အမြန် အိုမင်းရင့်ရော်လာခြင်းနှင့် တိုးပွားလာနေသော ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ဆုံးရှုံးမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။.
၁၉၉၀ မှ ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေ ၂၀၄ ခုတွင် အာရုံကြောဆိုင်ရာ အခြေအနေ ၃၇ မျိုးကြောင့် ကျန်းမာရေးပြဿနာများ၊ မသန်စွမ်းမှုများနှင့် အချိန်မတိုင်မီ သေဆုံးမှုများ မည်သို့ဖြစ်ပေါ်စေသည်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခဲ့ကြသည်။.
ဤအချက်အလက်များသည် မသန်စွမ်းမှုအလိုက် ချိန်ညှိထားသော ဘဝနှစ်များ (DALYs) ဟုခေါ်သော ရောဂါတစ်ခုစီအတွက် ကျန်းမာသောဘဝ ဘယ်နှစ်နှစ် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်။.
သုတေသီများ၏ တွက်ချက်မှုများအရ ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် အာရုံကြောစနစ်ချို့ယွင်းမှုများကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် ကျန်းမာသောဘဝ နှစ်ပေါင်း ၄၄၃ သန်းကျော် ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၁၈၁TP3T တိုးလာခဲ့သည်။.
သို့သော် သုတေသီများအတွက်မူ အသက်အရွယ်နှင့် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုကို ချိန်ညှိပါက ဤအခြေအနေများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော DALY များနှင့် သေဆုံးမှုများသည် သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ကျဆင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။.
အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေများထဲတွင် လေဖြတ်ခြင်းသည် အဓိကအကြောင်းရင်းဖြစ်ပြီး ကျန်းမာသောအသက် ၁၆၀ သန်း ဆုံးရှုံးရခြင်း၏ အဓိကတရားခံဖြစ်သည်။.
စာရင်း၏နောက်တစ်ခုမှာ မွေးကင်းစကလေးငယ် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ၊ ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ရောဂါ၊ အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါ အပါအဝင် မှတ်ဉာဏ်ချို့ယွင်းမှု၊ ဆီးချိုရောဂါကြောင့် အာရုံကြောပျက်စီးမှု၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ နှင့် ဝက်ရူးပြန်ရောဂါတို့ဖြစ်သည်။.
COVID-19 ကြောင့် သိမြင်မှုစွမ်းရည် ချို့ယွင်းမှုသည် အဆင့် ၂၀ တွင် ရှိသည်။.
၂၀၂၁ ခုနှစ် တစ်နှစ်တည်းတွင်ပင် လူပေါင်း ၁၁ သန်းကျော်သည် အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါ ၃၇ မျိုးကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း The Lancet Neurology တွင် ဖော်ပြထားသော သုတေသနပြုချက်တစ်ခုအရ သိရသည်။.
သို့သော်လည်း နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါများသည် သေဆုံးမှု၏ အဓိကအကြောင်းရင်းအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ လူပေါင်း ၁၉.၈ သန်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း IHME က ယမန်နှစ်က ပြောကြားခဲ့သည်။.
အဖြစ်အများဆုံး အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါများမှာ တင်းမာမှုကြောင့် ခေါင်းကိုက်ခြင်းနှင့် ခေါင်းတစ်ခြမ်းကိုက်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။.
အလျင်မြန်ဆုံး ကြီးထွားလာနေသော အခြေအနေမှာ ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွားမှု မြင့်တက်လာခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော diabetic neuropathy ဟုခေါ်သော အာရုံကြောပျက်စီးမှု အမျိုးအစားဖြစ်သည်။.
ပြဿနာက ဒီရောဂါအများစုဟာ ကုသလို့မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် သွေးတိုးရောဂါ၊ ဆီးချိုရောဂါနဲ့ အရက်သောက်မှုနှုန်းတွေကို လျှော့ချတာလိုမျိုး အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းတွေ ရှိတယ်လို့ သုတေသီတွေက ပြောပါတယ်။.
သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့က အဆင်းရဲဆုံးနိုင်ငံများကို မမျှတစွာထိခိုက်စေသော ရောဂါများ၏သားကောင်များကို ကာကွယ်ခြင်း၊ ကုသခြင်းနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းတို့အတွက် ပိုမိုလုပ်ဆောင်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။.
“"ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အာရုံကြောဆိုင်ရာ ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးသည် အလွန်လျင်မြန်စွာ တိုးပွားလာနေပြီး လာမည့်ဆယ်စုနှစ်များအတွင်း ကျန်းမာရေးစနစ်များအပေါ် ဖိအားများ ပိုမိုများပြားလာစေမည်ဖြစ်သည်" ဟု လေ့လာမှု၏ ပူးတွဲရေးသားသူ Valery Feigin က သတိပေးခဲ့သည်။.
လေ့လာမှုတွင် DALY အားလုံး၏ ငါးပုံတစ်ပုံနီးပါးသည် ကလေးများတွင် အာရုံကြောဆိုင်ရာရောဂါများ၏ သက်ရောက်မှုကိုလည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အကဲဖြတ်ခဲ့ပြီး ဆိုလိုသည်မှာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ကလေးများသည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်ပင် ဤအခြေအနေများကြောင့် ကျန်းမာသောဘဝ နှစ်ပေါင်း ၈၀ သန်း ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုလိုသည်။.
ဓာတ်ပုံ- iStockphoto
